باکتری


باکتری

باکتریها موجودات زنده تک سلولی

 باکتریها موجودات زنده تک سلولی هستند که از نظر اندازه از مخمرها کوچکتر و از ویروسها بزرگتر هستند. بسیاری از آنها در سطح یا داخل بدن موجودات زنده دیگر نظیر بدن انسان زندگی میکنند.اگرچه گروهی از باکتریها که به آنها پاتوژن یا بیماریزا میگویند می توانند برای موجودات دیگر مضر باشند ولی گروه دیگری از آنها عملاً میتوانند مفید باشند مانند باکتری های تولید کننده ازت در خاک که برای رشد گیاهان لازم است. باکتریها در همه جا اب، خاک و هوا وجود دارند. باکتری ها براساس  شکلشان به گروه های مختلفی  مثل باسیل ها،کوکسیها ، ویبریوسها ،و... تقسیم میشوند.اغلب آنها قابلیت تحرک را ندارند ولی در تعدادی فلاژل که حالتی دم مانند دارد باعث حرکت باکتری می شود. کوکسی ها که باکتریهای کروی شکل میباشند میتوانند حالتهای دیگری را تولید کنند مانند استافیلوکوک که به تجمع خوشه ای آنها گفته میشود، استرپتوکوک که تجمع زنجیرهٔ کوکسی هاست و دیپلوکوک که دو کوکسی در کنار هم قرار میگیرند. باکتریها در شرایط مساعد می توانند خیلی سریع تکثیر شوند بطوری که هر نیم ساعت تعداد آنها دو برابر شود. در شرایط زیستی نامساعد مانند خشکی، حرارت یا سرمای زیاد بسیاری از باکتریها از بین میروند ولی تعدادی از آنها میتوانند یک دیوارهٔ سلولی محافظ که به آن اسپور گویند به دور خود تشکیل دهند بهبود شرایط مجدداً تکثیر شوند. باکتریهای پاتوژن به دو طریق به سلولهای میزبان آسیب می رسانند: الف - در داخل سلولهای میزبان تکثیر می شوند و به محیط خود آسیب می رسانند ب - تولید موادی میکنند که به بافت میزبان آسیب می رساند که به آن سم میگویند. باکتریها میتوانند از راههای مختلف مانند تماس مستقیم، ترشحات دهان یا گزش حشرات از فرد آلوده به افراد سالم منتقل شوند.درمان برای کنترل عفونت ناشی از باکتریها توسط داروهای آنتی بیوتیک صورت میگیرد. این داروها میتوانند باکتریها را از بین برده (باکتریوسایدال) یا رشد آنها را راههای دیگر مبارزه با باکتریهای محیط میباشد .

طبقه‌بندی

باکتری‌ها زمانی به عنوان گیاهان متعلق به رده شیزومایست‌ها طبقه‌بندی می‌شدند ولیکن امروزه پروکاریوت‌ها را تشکیل می‌دهند. سلول‌های باکتریایی برخلاف سلول‌های گیاهی و جانوری و سایر یوکاریوت‌ها، دارای هسته نیستند و به ندرت دارای اندامک‌های پیوند یافته به پوسته یاخته هستند. گرچه اصطلاح باکتری‌ها به شکل سنتی شامل تمامی پروکاریوت‌ها بود، در دهه ۱۹۹۰۰ پس از کشف این موضوع که پروکاریوت‌ها دارای دو گروه موجود زنده هستند که به شکل کاملاً جدا از هم از یک نیای مشترک تکامل یافته‌اند،طبقه‌بندی علمی جانداران نیز تغییر کرد. این بالافرمانرو یا حوزه تکاملی را باکتری‌ها و باستانیان یا آرکیا یا باکتری‌های باستانی می‌نامند.

نامگذاری باکتری‌ها

سیستم دوتایی (سرده/گونه)(Genus/species)، یک سیستم بین‌المللی نامگذاری باکتری‌های گروه‌های مشابه است که بر حسب قواعد و کدهای بین‌المللی علامت گذاری می‌شود. به عنوان نمونه؛ Psuedomonas aeruginosa. نام اول که همیشه با حرف بزرگ شروع می‌شود، نشانگر سرده و نام دوم نشانگر گونه است. هر دو نام همواره با حروف ایتالیک نوشته می‌شوند. سرده نشانگر مجموعهٔ گونه‌های مشابه است. گونه نشانگر نسل هائی با درجه بالایی از مشابهت است که متفاوت از نسل‌های دیگر هستند. نامگذاری دوتایی می‌تواند نشان دهندهٔ شکل باکتری (Streptococcus,Stph, Bacillus)، کاشف آن (Escherichia, Dr.Escheric)، ویژگی متابولیک باکتری (Staph aures) و یا نام بیماری مربوط به باکتری (Klebsiella pneumonia) باشد. این شیوه نامگذاری به دانشمندان فرصت تبادل دقیق دانش را می‌دهد .

اندازهٔ باکتری‌ ها 

باکتری‌ها جانداران بسیار ریزی هستند و یکای اندازه‌گیری آن‌ها میکرون است. اندازهٔ طبیعی و معمول باکتری‌هایی که دارایدگرگشت مستقلی هستند، ۱–۵ میکرون است؛ ولی بازهٔ اندازهٔ آن‌ها را می‌شود ۱–۱۵۵ میکرون دانست.

انواع باکتری‌ها

باکتریها براساس رنگ آمیزی (گرم منفی یا مثبت بودن)، شکل (کوکسی، باسیل، کوکوباسیل، ویبریو، اسپریل واسپیروکت)، متابولیسم (بی‌هوازی، هوازی، بی‌هوازی اختیاری و…) تقسیم‌بندی می‌شوند.
  • باکتریهای گرم منفی شامل سه شاخه اصلی پروتئوباکتریا، تراباکتریاها (Terrabacteria) و گروه چهارم باکتریها BV4 (مانند باکتروئیدها،اسپیروکتها، اسیدوباکتریا، فوزوباکتریا و کلامیدیا) می‌باشد. (هرچند برخی فیرمیکوتها نیز گرم منفیند)
  • باکتریهای گرم مثبت به دو شاخه فیرمیکوت‌ها و اکتینوباکترها تقسیم می‌شوند. فیرمیکوت‌ها به چهار رده تقسیم می‌شوند: باسیل‌ها، کلوستریدیا (کلوستریدیوم‌سانان) (Clostridia)، رده Erysipelotrichia و رده Negativicutes و شاید رده‌های Thermolithobacteria و Mollicutes؛ اکتینوباکترها را نیز به پنج راسته (Order) تقسیم‌بندی می‌کنیم.
باکتریهای پستاین باکتریها تک یاخته‌ای بوده و اگر کروی یا بیضوی باشند، کوکوس و اگر میله‌ای شکل یا دراز باشند، باسیل و اگر خمیده باشند ویبریون و چنانچه مارپیچی شکل و غیرقابل انعطاف باشند، اسپریل و اگر فنری و قابل انعطاف باشند، اسپیروکت نامیده می‌شوند.باکتریهای عالی یا رشته‌ایاین باکتری‌ها رشته مانند و اغلب غلاف‌دار هستند و اغلب اوقات شاخه‌های حقیقی ایجاد کرده، میسلیوم تشکیل می‌دهند و چون تشکیلات منشعب ایجاد می‌کنند، بنابراین پرتوقارچ (اکتینومیست) نامیده می‌شود. البته شماری پرتوقارچ‌ها را در ردهٔ قارچ‌ها دسته‌بندی می‌کنند.

فواید باکتری‌ها

اگرچه بعضی از باکتری‌ها عامل فساد مواد غذایی و بیماری هستند، اما بسیای از باکتری‌ها مفیدند. بشر قرن‌ها از فواید باکتری‌ها در زندگی خود استفاده کرده است. باکتری‌ها در تهیه و پردازش فراورده‌های غذایی و شیمیایی و هم‌چنین در شناسایی و استخراج معادن و پاکسازی محیط زیست کاربرد دارند. مواد خوراکی مانند ماست، پنیر و سرکه و نوشیدنیهای الکی و آبجو حاصل فعالیت باکتری‌های تخمیرکننده است. استون و بوتانول مواد شیمیایی هستند که انواعی از باکتری‌های گونهٔ کلوستریدیوم آن‌ها را می‌سازند.باکتری‌های داخل روده برای ما خیلی از ویتامین‌ها (مانند ویتامین کا) را می‌سازند که خود بدن قادر به ساختن آن‌ها نیستند.همچنین بسیاری از باکتری‌ها نیز به عنوان عوامل افزایش دهنده رشد گیاهان هستند و رشد گیاهان را بهبود می‌بخشند. به علاوه طیف وسیعی از باکتری‌ها نیز به عنوان بیمارگرهای گیاهی هستند و باعث ایجاد علایم مختلفی در گیاهان مانند پژمردگی لکه برگی سوختگی سرشاخه و… می‌گردند.باکتری‌های شیمیواتوتروف برای تخلیص عناصر معدنی مانند مس و اورانیوم کاربرد دارند. هم‌چنین باکتری‌ها در پاکسازی آب‌ها و خاک‌های آلوده به آلاینده‌های نفتی و شیمیایی کاربرد وسیعی دارند.از دیگر فواید باکتری‌ها استفاده از آن‌ها در مهندسی ژنتیک است در این فرایند ژن مورد نظر را جدا می‌کنند و با وارد کردن آن به باکتری با هزینه‌ای کم آن را به میزان فراوان تولید می‌کنند، با این روش می‌توان داروها و واکسن‌های مفید و مطمئن تولید کرد.
   

دیدگاه خود را مطرح فرمایید . وظیفه ماست که به سوالات شما پاسخ دهیم

پاسخ دیدگاه شما ایمیل خواهد شد