طب دوران سامانیان /قسمت دوم


طب دوران سامانیان /قسمت دوم
بیرونی می نویسد: «در اینجا در بین طبیبان ما چیز عجیبی دیده می شود. بعضی از آنها نیروی خود را برای فرا گرفتن تنها یک فن به کار می گیرند و در آن تبخر می یابند.آنها طبیب چشم یا جراح یا شکسته بند و یا حجام نامیده می شوند.» در آغاز قرن ۱۰ میلادی در شهر ری شفاخانه بزرگی بود که در آن بخشهای مختلفی وجود داشت. این بیمارستان از طرف زکریای رازی مراقبت می شد و در آن تعداد زیادی پزشک از جمله شاگردان او فعالیت میکردند.از روی بعضی از اطلاعات بدست آمده از قرن ۱۰ میلادی مشخص می شود که در ماوراءالنهر (شهر مرو) نیز بیمارستان وجود داشته است ولی متأسفانه ما درباره ی ویژگی کار آن اطلاعی در دست نداریم.در قرون ۹ و ۱۰ میلادی در حدود خراسان و ماوراءالنهر از وجود داروخانه ها خبری در دست نیست. ولی بر طبق کتیبه های مختلف و نسخه های داروهای مرکب که در «قانون فی طب»ابن سینا و آثار محمد زکریای رازی و دیگر منابع به تصویر درآمده اند، معلوم می شود که بسیاری از ترکیبات دارویی و پیش از همه پادزهرها را تنها داروسازان با تجربه در آزمایشگاه های ویژه و با استفاده از تجهیزات ضروری می توانستند آماده کنند.ترکیبات گوناگون شیمیایی مانند ترکیبات سربی، مسی، آهنی و جیوه ای، در آزمایشگاههای شیمی بدست می آمد. گیاهان دارویی از طرف پزشکان و یا اشخاص موظف در فصول بهار و  تابستان از مناطق مختلف تهیه و جمع می گردید. دارو در خانه ی پزشک، داروفروش و یا در بازار فروخته می شد.در شهرها و روستاها خانواده هایی بودند که تنها به گردآوری گیاهان دارویی و مواد معدنی و فروش آنها مشغول بودند. داروفروشی های خانگی و دکانهای بازار با فروش دارو، یک شبکه داروفروشی به وجود آورده و داروی مورد نیاز مردم را تأمین می نمودند.دوره شکوفایی طب ایران و خراسان هم زمان با رشد علم و فرهنگ دولت سامانیان است. اواخر قرن ۹ و اوایل قرن ۱۰ میلادی خلفای عرب دیگر حکمران آسیای میانه، ایران و افغانستان نبودند ولی زبانغم عربی هنوز به عنوان زبان علمی استفاده می شد.بنابراین بیشتر عالمان، از آن جمله نمایندگان طب فارس و تاجیک آثار خود را به زبان عربی تألیف می کردند. از این لحاظ ابن سینا، زکریای رازی، ابومنصور موفق هروی، علی ابن اهوازی و دهها نفر دیگر از دانشمندان طب فارس و تاجیک به اشتباه به عنوان نمایندگان طب عرب شناخته شده اند. آکادمیسین ب. د. پتروف می نویسد: «مورخان به تعریف و توصیف «فرهنگ عربی» سرگرم گردیده، عادتاً فراموش می کنند که تأکید نمایند هنگام اشغال آسیای میانه از طرف اعراب، ارزشهای فرهنگی زیادی نابود شده.»سپس درباره نقش اقوام غیر عرب در پیشرفت فرهنگ آسیای میانه سخن رانده، مینویسد: «باید موضوع نقش و مشارکت مللی را که اعراب می خواستند برا ی ایجاد فرهنگ عربی مطیع خود سازند، در نظر گرفته و بخصوص به این نکته تأکید نمود که در کشورها دارای سنتهای فرهنگی و ادبیات قدیم، علم و هنر رشد نمود اما در خود عربستان که وطن اشغالگران بود پیشرفت فرهنگی مشاهده نگردید.بنابراین رشد فرهنگ در کشورهای اشغالی اعراب به عرب ها مربوط نبود.» در دوره ی حکمرانی سامانیان نسل کاملی از طبیبان تشکیل شد که تعداد زیادی از آنها طبیب دربار این یا آن امیر سامانی بوده و اکثر آنان کتاب و رساله های خود را به حکمرانان بخشیده اند اساس این آثار را پیش از همه، تجربه عملی مؤلفان و دانش پزشکان قدیمی تشکیل می داد. تمام این تألیغات - میراث خطی عالمان - طبیبان دوره سامانی را تشکیل داده، تحلیل و تحقیق در آنها پیشرفت سطح علم طب و تأثیر آن را بر طب اروپایی نشان می دهد.باید تأکید نمود که بعد از شکوفایی طب فارس و تاجیک در پایگاه آکادمی جندی شاپور، به دنبال جنگهای اشغال گرانه خلفای عرب رکود طب در خراسان و ماوراءالنهر برای مدتی نسبتاً طولانی روی داد. تنها در دوره سامانیان رشد سریع طب فارس و تاجیک آغاز گردیده که جریان آمیزش آن با طب یونانی، رومی، هندی و عرب مشاهده می شود.در نتیجه فعالیت طبیبان مشهوری همچون محمد زکریای رازی، ابوبکر ربیع بخارایی، ابومنصور قمر بخارایی و ابن سینا، مسائل اساسی طب نظری و عملی از نو و در بالاترین سطح علمی تحقیق شدند.محمد زکریای رازی، ابوبکر ربیع بن احمد الخاوینی بخارایی، ابومنصور موفق بن علی هروی، حکیم میسری، ابومنصور حسن قمری بخارایی، ابوالحسن علی ابن ربیع طبری، ابوسهل ابن یحیای مسیحی الجورجانی و دیگران از جمله عالمان و طبیبان معروف دوره سامانیان بودند.هزار و صد سال، دوره ی تاریخی بسیار طولانی است. بنابراین همه ی آثار علمی پزشکان دوره سامانیان تا زمان ما باقی نمانده اند.ولی بعضی از کتاب ها و رساله های باقی مانده، از سطح بالای طب قرون وسطی نزد ملت تاجیک (و ایران) خبر میدهد که دانشمندانی چون محمدز کریای رازی و ابن سینا را به دنیای علم ارزانی داشته است.طب دوران سامانیان /قسمت اول

دیدگاه خود را مطرح فرمایید . وظیفه ماست که به سوالات شما پاسخ دهیم

پاسخ دیدگاه شما ایمیل خواهد شد